Zdrowie 50 plus

Nadciśnienie a menopauza

Akademia MENO. Nadciśnienie tętnicze a menopauza – czyli jak nasza dieta wpływa na stan zdrowia i jak możemy sobie pomóc.

Z cyklu Akademia MENO. W ujęciu medycznym menopauza to okres po ostatnim krwawieniu miesiączkowym, po którym przez 12 mies. miesiączka nie występuje i nie stwierdza się żadnych patologicznych przyczyn tego stanu[1] . Także w Polsce mamy do czynienia z wydłużającą się długością życia ponieważ szacuje się, że długość życia przeciętnej Polki wydłużyła się – z obliczonej w 1955 roku średniej 67,8 roku do 79 lat wyliczonych w 2003[2]. Jest to tym istotniejsze, że zagadnienie zdrowotne dotyczace menopauzy i zmian okołomenopauzalnych są w medycynie stosunkowo nowym i szybko zyskującym na znaczeniu problemem.


Najbardziej uciążliwy i jednocześnie rozpowszechniony, występujący u prawie 90% kobiet tak zwany zespół klimakteryjny[1] charakteryzuje się różnymi objawami neurowegetatywnymi i psychicznymi, od uderzeń krwi do głowy (nazywane często falami gorąca), przez nadmierne pocenie się, bóle i zawroty głowy. Często pojawia się chwiejnośc emocjonalna, drażliwość, osłabienie pamięci i niestety wyjątkowo groźna i często lekceważona depresja. Spada spoczynkowe tempo przemiany materii pociągając ze sobą utratę masy mięśniowej przy jednoczesnym zwiększeniu masy tkani tłuszczowej, co nader często skutkuje nadwagą i otyłością. Dodatkowo w związku z załamaniem się poziomu estrogenów i częstym spadkiem aktywności fizycznej oraz zwiększonym obciążaniem nadmiernej masy ciała na stawy rośnie ryzyko urazów układu kostnego co przy znacznym spadku gęstości kości prowadzi do podniesionego ryzyka rozwoju osteoporozy. Co bardzo ważne a często lekceważone zwiększa się zagrożenie chorobą wieńcową, nadciśnieniem i cukrzycą typu II często występujące razem jako niebezpieczny zespół metaboliczny.


Nadciśnienie tętnicze jest chorobą cywilizacyjną szczególnie groźną dla kobiet w okresie menopauzy co wynika z dwóch czynników - zmniejszonej produkcji estrogenów po klimakterium co pociąga za sobą znaczący wzrost ciśnienia tętniczego oraz częstego niestety lekceważenia tego zjawiska zarówno przez lekarzy jak i przez kobiety. Szacuje się, że kobiety z nadciśnieniem wykazują 4-krotnie wyższe ryzyko rozwoju powikłań sercowo-naczyniowych niż mężczyźni w tym samym wieku[3]. Sytuacja zdrowotna w Polsce nie napawa optymizmem - ogólnopolskie badanie NATPOL PLUS (skrót od Nadciśnienie Tętnicze w Polsce Plus Zaburzenia Lipidowe i Cukrzyca) przeprowadzone w 2002 r. wykazało wyjątkowo poważne rozpowszechnienie głównych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego przy czym pełnoobjawowe nadciśnienie tętnicze (wartość ciśnienia przekraczająca 140/90 mm Hg[4]) stwierdzono u 8,6 mln osób zaś tak zwane ciśnienie prawidłowe wysokie (wartość ciśnienia przekraczająca 130/85 mm Hg lecz poniżej kryteriów patologicznych, stanowiące często prognostyk rozwoju nadciśnienia) u dalszych 8,9 mln osób co daje razem prawie 46% ludności naszego kraju[5]. Nadciśnienie u kobiet bezwzględnie należy leczyć, ponieważ to ono właśnie w powiązaniu z innymi chorobami serca są głównym zabójcą kobiet w okresie menopauzy, szacuje się że odpowiadają za około 57% zgonów[6].


Dieta polecana terapeutycznie i zapobiegawczo kobietom w okresie menopauzy opiera się na zasadach diety DASH ( po angielsku dietary approaches to stop hypertension czyli dietetyczny schemat postępowania zatrzymujące nadciśnienie tętnicze)[7]. To jeden z najlepiej opracowanych, spójnych i całościowych wzorców żywieniowych, o udowodnionej badaniami skuteczności i o wszechstronnym działaniu, zaleca się go zarówno w profilaktyce pierwotnej jak i w leczeniu nadciśnienia tętniczego obok farmakoterapii. Czynniki żywieniowe skutecznie zmniejszające ciśnienie tętnicze to redukcja masy ciała, zmniejszenie spożycia sodu, zwiększone spożycie potasu oraz ograniczenie spożycia alkoholu. Dodatkowo w wytycznych dla chorych podkreśla się wagę odpowiedniego dziennego spożycia kwasów tłuszczowych omega-3, błonnika pokarmowego, wapnia, magnezu oraz zawartość w diecie węglowodanów złożonych, białka zwierzęcego i roślinnego oraz odpowiednio wybranych rodzajów tłuszczów[8].


Redukcja masy ciała (nadmiernej, przekraczającej prawidłowe BMI czyli wartość 25) jest bardzo istotna w leczeniu nadciśnienia ponieważ jest skuteczna z jednej strony jako metoda obniżenia już istniejącego podwyższonego ciśnienia a z drugiej jako profilaktyka pierwotna. Jest to jedna z najbardziej efektywnych strategii obniżania ciśnienia – zmniejszenie masy ciała średnio o 5,1 kg wiąże się ze zmniejszeniem ciśnienia skurczowego średnio o 4,4 mm Hg, a rozkurczowego średnio o 3,6 mm Hg[9]. Dodatkowo utrata wagi zmniejsza korzystnie czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego jak insulinooporność, zmniejsza ryzyko powikłań cukrzycowych , normalizuje hiperlipidemię oraz łagodzi przerost lewej komory serca a także zespół bezdechu obturacyjnego.


Zmniejszenie spożycia sodu jest bardzo ważne z dwóch powodów. Po pierwsze znaczna część osób chorujących na nadciśnienie to tak zwani pacjenci sodo-wrażliwi, u których upośledzone jest wydalania jonów sodowych przez nerki prowadzące do zwiększenia objętości krążącej krwi a dalej do nadciśnienia tętniczego a mechanizm ten występuje wyjątkowo często u osób starszych, z chorobami nerek oraz z cukrzycą[10]. Po drugie każde ograniczenie sodu w diecie przynosi pozytywny choć niewielki efekt – w badaniu INTERSALT zaobserwowano, że na każde 100 mmol zmniejszonego dziennego spożycia
sodu ciśnienie skurczowe obniżało się o średnio 3,7 mm Hg, a rozkurczowe o średnio 2 mm Hg[11]. W czym kryje się sód w naszej diecie? Okazuje się, że w przeważającej ilości przypadków wcale nie w solniczce z chlorkiem sodu a w wędlinach, serach żółtych, gotowych daniach obiadowych, zupach i sosach w proszku, gotowych przyprawach i koncentratach bulionowych oraz chipsach, frytkach i orzeszkach pod postacią glutaminianu sodu.


Ograniczenie spożycia alkoholu jest ważnym elementem diety według wskazań DASH ponieważ zarówno osłabia on działanie leków przeciwnadciśnieniowych jak i zmniejsza ich skuteczność przez co pogarsza terapię nadciśnienia. Dodatkowo zwiększa apetyt na produkty słone oraz tłuste utrudniając utratę wagi i skuteczne wdrożenie zdrowego stylu życia. Obniża również wyniki leczenia przy zaburzeniach gospodarki węglowodanowej, cukrzycy oraz podwyższonym poziomie trójglicerydów. Warto wybierać czerwone, niesłodkie wino w ilości nie większej niż 1-2 kieliszki i co 2-3 dzień.


Jednym z kluczowych postulatów
diety DASH jest zwiększenie spożycia potasu. Pierwiastek ten sprzyja obniżeniu ciśnienia a przy wysokim spożyciu umożliwia również zmniejszenie dawek stosowanych leków. Warto dodać, że potas ma szczególnie istotne, udowodnione działanie lecznicze dla chorych z nadciśnieniem - wykazano zmniejszenie ryzyka wystąpienia udaru mózgu o 22%, a śmiertelności z jego powodu o 40% pod wpływem zwiększenia ilości potasu ze źródeł naturalnych w diecie[12]. Najlepsze jego źródła to pełne ziarna zbóż i wszystkie grubsze kasze, wszystkie rośliny strączkowe, warzywa zwłaszcza dynia i pomidory, owoce oraz orzechy i to na tych produktach właśnie warto oprzeć codzienną dietę.


To co jest bardzo ważne w modelu diety obniżającej nadciśnienie to zwiększenie spożycia kwasów tłuszczowych omega-3. Wszystkie związki z tej rodziny mają właściwości profilaktyczne i lecznicze wobec nadciśnienia a szczególnie cząsteczki kwasów eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA) obecne w tłustych rybach morskich. Ich cenne dla zdrowia właściwości wiążą się silnie z wpływem na różne własności błon komórkowych, takich jak płynność, wiązanie wapnia, transport jonowy czy synteza prostaglandyn, a więc wszystkich parametrów, które zmieniają się w przebiegu nadciśnienia.[13] Efekt leczniczy na każdy 1 g spożytych kwasów omega-3 wynosi średnio 0,66 i 0,35 mm Hg [14] (odpowiednio ciśnienie skurczowe i rozkurczowe). Roślinnymi źródłami kwasu alfa-linolenowego z tej grupy są siemię i olej lniany, olej z konopi jadalnych, orzechy włoskie oraz drobne sałaty liściaste jak roszpunka. Warto jednak wykluczyć lub ograniczyć produkty jednocześnie bogate w sól czyli np. unikamy ryb wędzonych na rzecz tych w sosie własnym, pieczonych lub duszonych.

Opracowała
Mgr inż. Magdalena Mokrogulska
Dietetyk, specjalista ds. żywienia człowieka

@page_break@
Zwiększenie spożycia wapnia i magnezu w diecie DASH ma znaczenie ponieważ oba te pierwiastki mają znaczący wpływ na regulację ciśnienia tętniczego poprzez działanie na napięcie mięśni gładkich naczyń krwionośnych. Generalnie nie poleca się ich suplementacji lecz zwiększone spożycie chudych produktów mlecznych (zwłaszcza mleko, mleczne napoje fermentowane o smaku naturalnych oraz sery dojrzewające i podpuszczkowe wyłącznie typu light) a także pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy, rośliny strączkowe oraz warzywa o zielonej barwie[15].


Program Polymeal to koncepcja ogłoszona w 2003 roku, promująca zamiast prac nad skojarzonym lekiem na choroby krążenia skoncentrowanym w jednej pigułce (tzw. Polypill) wzbogacenie codziennej diety o szereg smacznych produktów spożywczych bogatych w związki biologicznie aktywne o udowodnionej skuteczności zapobiegawczych i terapeutycznych wobec chorób sercowo naczyniowych oraz nadciśnienia. Na podstawie meta-analizy wielu badań naukowych i klinicznych szacuje się, że skojarzone razem, dobroczynne dla zdrowia związki obecne w produktach obecnych w programie Polymeal mogą redukować częstość występowania chorób kardiologicznych nawet o 76% oraz wydłużać średnią długość życia o 6,6 roku u mężczyzn i 4,8 lat u kobiet[16].


Zasady tego systemu można streścić w paru prostych punktach – a mianowicie zjedz każdego dnia, uwzględniając wszystkie posiłki konkretne wymienione poniżej produkty (wszystkie ponieważ ich aktywne składniki działają synergistycznie): 150ml czerwonego, wytrawnego wina, 115g ryby (co najmniej 4 razy w tygodniu), 100g czyli tabliczkę gorzkiej czekolady (o jak największej % zawartości kakao), co najmniej 400g świeżych, różnych, mieszanych owoców i warzyw oraz 1 średni ząbek świeżego czosnku a także 70g migdałów (2 spore garście lub 5 łyżek). Program ten można także wzbogacić dodając do diety oliwę z oliwek, ziarna soi, fasolę, pomidory, płatki owsiane, orzechy, herbatę oraz zielony groszek. Cała koncepcja Polymeal opiera się na promowaniu w grupach ludności szczególnie zagrożonych chorobami serca spożycia naturalnych, nieprzetworzonych produktów żywnościowych o wysokiej wartości odżywczej i wielu walorach smakowych.


Aktywność fizyczna jest kluczowa dla zdrowia kobiet w okresie menopauzy – w żadnym wieku nie jest tak korzystna i jednocześnie w żadnej innej grupie wiekowej tak niewiele kobiet aktywnie spędza czas wolny. Regularny ruch, dostosowany do możliwości, upodobań i stanu zdrowia kobiety. (o stopniowo zwiększanym natężeniu i intensywności) działa antydepresyjnie, dodaje pewności siebie, zmniejsza ryzyko bezsenności, łagodzi zaburzenia hormonalne i uderzenia gorąca1. Z punktu widzenia profilaktyki chorób cywilizacyjnych już kilkutygodniowy, regularny wysiłek fizyczny normalizuje masę ciała, przez co obniża ciśnienie tętnicze (powysiłkowe i spoczynkowe)obniża stężenie lipidów w surowicy, polepsza tolerancję glukozy i podwyższa wrażliwość tkanek na insulinę . Wszystko to razem sprawia, że ruch działa na człowieka holistycznie – leczy ciało, wzmacnia psychikę, sprzyja aktywności społecznej i istotnie poprawia jakość życia.


Podsumowując rolę diety w profilaktyce i leczeniu nadciśnienia u kobiet w okresie menopauzy mamy znaczący i duży wpływ na stan naszego zdrowia. Zadbajmy, by codzienny jadłospis wspierał zdrowie naszego ciała w tym okresie, realizował nasze szczególne potrzeby żywieniowe i dodawał nam energii.


Opracowała

Mgr inż. Magdalena Mokrogulska
Dietetyk, specjalista ds. żywienia człowieka
www.dieta-po-50.pl
Telefon kontaktowy + 48 791 750 217
Adres mailowy magdalenamok (małpa) wp.pl

Biografia:

[1]Bodera P, Poznański S, Dobrzański P. „Menopauza – fizjologiczny okres w życiu kobiety”
Przew Lek 2005 5: 74-77

[2]Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2003 [Główny Urząd Statystyczny],
kom. red. przewodn. Tadeusz Toczyński, red. gł. Halina Dmochowska.
adres wydawniczy Warszawa : Zakład Wydawnictw Statystycznych

[3]Posadzy-Małaczynska A, „Nadciśnienie tętnicze u kobiet po menopauzie – wskazówki
terapeutyczne”, Przew Lek 2006; 1: 49-53

[4]Januszewicz A, Rywik S, Sznajderman M, Kawecka-Jaszcz K et al. „Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym”, Przew Lek 2001, 4, 12, 46-52

[5]Zdrojewski T., Babińska Z., Bandosz P. i wsp.: Związek nadwagi i otyłości podwyższonymi wartościami ciśnienia tętniczego w badaniach reprezentatywnych grup dorosłych Polaków w 1997 i 2002 roku. (NATPOL II, NATPOL III). Medycyna Metaboliczna 2002; 4, 32

[6]Rynkiewicz, A, „Prewencja chorób serca i naczyń wśród kobiet w Europie”,
Przegląd Menopauzalny 2008; 3: 107–113

[7]Kucharska A, Jeznach-Steinhagen A, Sińska B, „Znaczenie diety w leczeniu nadciśnienia tętniczego”, Kardiologia na co Dzień 2010; 5: 29–32

[8]Appel LJ, Brands MW, Daniels SR, et al. „Dietary approaches to prezent and treat hypertension: a scientific statement from the American Heart Association”. Hypertension 2006; 47: 296-308.

[9]Neter JE, Stam BE, Kok FJ, et al. „Influence of weight reduction on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials.” Hypertension 2003; 42: 878-884.

[10]Czekalski S. Januszewicz A, Januszewicz W, Szczepańska-Sadowska E i wsp.
„Sodowrażliwość a nadciśnienie tętnicze”. Medycyna Praktyczna. Nadciśnienie tętnicze.
Kraków 2004; 536-542.

[11]Stamler R. „Implications of the INTERSALT study”. Hypertension 1991;17 (Suppl.): I16-I20.

Horacio JA, Madias NE. „Sodium and potassium in the pathogenesis of hypertens.”
N Engl J Med 2007; 356: 1966-1978.

[12]Stołyhwo-Szpajer TA, Pikosz K, Bellon J. „Wielonienasycone kwasy tłuszczowe i ich wpływ na czynniki ryzyka miażdżycy ze szczególnym uwzględnieniem nadciśnienia tętniczego.”
Arterial Hypertens 2001; 5:211-219.

[13]Morris MC, Sacks F, Rosner B. „Does fish oil lower blood pressure? A meta-analisis of controlled trials.” Circulation 1993; 88: 523-533.

[14]Chobanian AV, Bakris GL, Black HR, et al. „The Seventh Report of the
Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and
Treatment of High Blood Pressure: the JNC 7 report.” JAMA 2003; 289:
2560-2572.

[15]Franco OH, Bonneux L, de Laet C, Peeters A, Steyerberg EW, Mackenbach JP, The Polymeal: a more natural, safer, and probably tastier (than the Polypill) strategy to reduce cardiovascular disease by more than 75%. BMJ. 2004 Dec 18;329(7480):1447-50. Department of Public Health, Erasmus MC University Medical Centre Rotterdam, PO Box 1738, 3000 DR Rotterdam, Netherlands

[16]Szmit S, Filipiak J.K, „Czy u pacjenta z chorobą serca ważna jest aktywność fizyczna?”
Przew Lek 2007;7:32-38

Dołącz do dyskusji - napisz komentarz

Prosimy o zachowanie kultury wypowiedzi.
Obraźliwe komentarze są blokowane wraz z ich autorami.

  • Upadłość Konsumencka Sanok 23/11/2021, 7:54

    Upadłość Konsumencka Sanok Upadłość jest
    statusem prawnym osoby lub innego podmiotu, który nie może spłacić
    długów, które jest winien wierzycielom. W większości jurysdykcji upadłość jest nakładana przez
    nakaz sądowy, często inicjowany przez dłużnika. - Upadłość Konsumencka
    Sanok https://sites.google.com/view/upadlosckonsumenckasanok/

  • Upadłość Konsumencka Sanok 21/11/2021, 18:02

    Upadłość Konsumencka Sanok Nasza firma pomaga w przygotowaniu upadłości konsumenckiej
    naszych klientów. Działamy w obszarze upadłości konsumenckiej od 2012 roku.
    W tym czasie z powodzeniem przygotowaliśmy około 2000 upadłości konsumenckich.
    W naszym serwisie posiadamy wykwalifikowany zespół prawników, księgowych i
    innych specjalistów. Klienci mają możliwość
    wyboru spośród różnych form prawnych upadłości. Posiadamy specjalną ofertę na upadłość konsumencką w Sanoku.

    - Upadłość Konsumencka Sanok https://sites.google.com/view/upadlosckonsumenckasanok/

  • Upadłość Konsumencka Sanok 16/11/2021, 10:07

    Upadłość Konsumencka Sanok Masz problemy z długami?

    Jesteś w trudnej sytuacji finansowej i nie wiesz jak z niej wybrnąć?

    Nie ma znaczenia czy masz dużo długów czy tylko kilka. Pomożemy Ci w przygotowaniu upadłości konsumenckiej.
    Jest to najlepsza opcja dla Ciebie, jeśli chcesz uniknąć płacenia długów lub nie możesz spłacać swoich kredytów w
    terminie. - Upadłość Konsumencka Sanok https://sites.google.com/view/upadlosckonsumenckasanok/

  • Kancelaria Upadłość Konsumencka 31/10/2021, 1:06

    This is my first time pay a quick visit at here
    and i am really happy to read all at alone place. https://sites.google.com/view/kancelaria-upadlosc/home

  • Kancelaria Upadłość Konsumencka 30/10/2021, 19:10

    wonderful issues altogether, you simply won a new reader.
    What might you suggest about your post that you made a few days ago?

    Any sure? https://sites.google.com/view/kancelaria-upadlosc/home

  • amalia 23/04/2014, 9:14

    chrzanienie...

  • bea 22/04/2014, 17:39

    czyli jeżeli nie mam nadciśnienia to znaczy ,że nie mam złogów tłuszczowych?

  • Paulina CYRAN, W-wa 21/04/2014, 22:42

    NADCIŚNIENIE MAMY ZE ZŁOGÓW TŁUSZCZOWYCH W ŻYŁACH I SĄ TO ELEMENTY TKANKI TŁUSZCZOWEJ, KTÓRE ORGANIZM ODKŁADA NA TRZECH POZIOMACH TJ. KOLEJNO:
    1. w żyłach, 2. pod skórą całego organizmu oraz 3. wokół narządów. Cały czas chodzi o tkankę tłuszczową (w przypadku Osób szczupłych ta tkanka jest wyłącznie w żyłach). A skąd, oczywiście z tzw. WYSOKICH WĘGLOWODANÓW TJ. OD 26.01% WZROSTU.

    UWAGA:
    To kolejno mąka i cukier spożywczy. Nie ma tej wiedzy jako powszechnej zatem taki dramatyczny wynik. B. WSPÓŁCZUJĘ / PRZESYŁAM WYRAZY SZACUNKU! *****

    Puenta to tabele:
    IŻ PRODUKTU.

    P. S.
    Realizując klasyfikację IŻ, organizm sam wykorzystuje złogi trójglicerydów / tłuszczów w żyłach, oczyszczając je. Zwyczajne biologiczne reakcje, które równocześnie eliminują miażdżycę i nadciśnienie, a także cukrzycę typu 2. Wystarczy 1 (jeden) miesiąc takiego żywienia, a wynik prozdrowotny / satysfakcjonujący osiągamy jako rzeczywisty.

    Zobacz także:
    ODPAROWANE WĘGLOWODANY TJ. DO STRUKTURY C.