Wystawa „Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie sto lat temu”

Przygotowywana ekspozycja jest opowieścią o fenomenie kawiarni z lat 1900–1930 – miejsc, w których pulsowało życie artystyczne i intelektualne miast. Pragniemy ukazać to zjawisko szeroko: od Lwowa, przez Kraków, aż po Gliwice. To właśnie w kawiarniach rodziły się idee, kształtowały środowiska twórcze i budowała miejska tożsamość.

Wystawa powstała dzięki zaangażowaniu wielu prywatnych kolekcjonerów, admiratorów przeszłości Gliwic. Dzięki ich wspaniałomyślności możemy pokazać dzisiaj unikalne okazy przeszłości gliwickich kawiarń: porcelanowe filiżanki i talerzyki z „Haus Oberschlesien”, wykonane na specjalne zamówienie w firmie Bauscher Weiden, sztućce, dzbanki, dzbanuszki, mleczniki i tace. Wśród niespodzianek – pudełko na tort z „Café Schnapka”, patera na ciasto i popielniczka z domu handlowego Arnolda Pesego w Gliwicach, zastawa z „Theater Café” w Gliwicach i z „Kawiarni Szkockiej” we Lwowie. To tylko okruchy przeszłości, niemi świadkowie cudem ocaleni z pożogi wojennej i powojennej.

Szczególne miejsce zajmą przedmioty secesyjne z kolekcji naszego Muzeum i „złotych lat 20.” – art déco, oraz – dzięki uprzejmości prywatnego kolekcjonera pana Pawła Michalskiego – oryginalne meble kawiarniane z fabryki Thonet, które przeniosą zwiedzających wprost w klimat belle époque. Nad koncepcją i realizacją wystawy będą czuwać kuratorki: Katarzyna Podniesińska, Magdalena Laskowska oraz Patrycja Gwoździewicz – zespół, który z pasją i dbałością o detal przywraca do życia świat dawnych kawiarni, łącząc rzetelność badawczą z wyczuciem nastroju epoki.

Dzięki współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie zaprezentujemy też unikalne, na co dzień niedostępne zbiory związane z krakowską bohemą – m.in. z twórczością Stanisława Wyspiańskiego, Witolda Wojtkiewicza, Leona Wyczółkowskiego czy Jacka Malczewskiego – plejadą artystów Młodej Polski. Tym razem pokażemy ich talent w mniej oczywistym wydaniu: w drukach ulotnych – zaproszeniach na wieczory i pikniki kabaretu „Zielony Balonik”, plakatach, wzajemnych karykaturach – utrzymanych w duchu secesyjnej linii, szybkiej kreski i ostrego dowcipu, z wyraźnymi inspiracjami grafiką francuską. Krakowską część ekspozycji dopełnią dawne reklamy („słodkie wieczory z tańcami”, plakaty browarów, reklamy papierosów), sceny z wnętrz kawiarń i widoki miasta, a także oryginalne kukiełki z kabaretu „Zielony Balonik”.

Wernisaż wystawy odbędzie się 27 marca 2026 r. (piątek) o godz. 17.00 i będzie połączony z wykładem wprowadzającym. Ekspozycja potrwa do 20 września 2026 r.

Wystawie będzie towarzyszyć publikacja: „Gliwice à la carte”.

Pokrótce opisane są w niej dwa światy, inne z uwagi na położenie geograficzne, różnice kulturowe i językowe oraz sposób udokumentowania środowiska artystycznego. To Kraków i Gliwice. Historia najsłynniejszych lokali krakowskich w opracowaniu Magdaleny Laskowskiej i Katarzyny Podniesińskiej z Muzeum Narodowego w Krakowie oraz wybranych lokali gliwickich w ujęciu Patrycji Gwoździewicz z Muzeum w Gliwicach.

W dalszej części publikacji „Gliwice à la carte” znajdują się teksty o wielu gliwickich lokalach, które pierwotnie ukazywały się w ramach przewodników Gliwice znane i nieznane dokumentujących Gliwickie Dni Dziedzictwa.

Kontekst wystawy w przestrzeni miasta pogłębimy, przenosząc jej atmosferę poza mury muzeum – do kawiarni „Słodkie Życie”. Tam, w miejscu przywołującym klimat lat 1900–1920, goście będą mogli spróbować specjalnie przygotowanego deseru – ciastka inspirowanego smakiem epoki, „jak u Schnapki”. Ten słodki akcent stanie się naturalnym dopełnieniem wystawy i zaproszeniem do podróży w przeszłość wszystkimi zmysłami. Ciastko będzie serwowane zarówno w dniu wernisażu, jak i przez cały czas trwania wystawy.

Na czas trwania ekspozycji przygotujemy również „Gazetę Kawiarnianą” – zbiór ciekawostek i tekstów inspirowanych tematyką wystawy, nawiązujący do tradycji czytania gazet w kawiarniach (także w tej naszej – wirtualnej, muzealnej).

„Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu” nie jest jedynie narracją o przeszłości, lecz starannie zbudowaną przestrzenią do zanurzenia się w świecie przełomu XIX i XX wieku. Pozwala niemal fizycznie odczuć rytm dawnych kawiarni – ich atmosferę, estetykę i obyczajowość. To zaproszenie do wielozmysłowej podróży w czasie – od muzealnych wnętrz po filiżankę kawy i deser „jak sprzed stu lat”.

Wystawa „Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie sto lat temu” powstała we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie.

Kuratorki wystawy: Katarzyna Podniesińska, Magdalena Laskowska (Muzeum Narodowe w Krakowie), Patrycja Gwoździewicz (Muzeum w Gliwicach)

Muzeum w Gliwicach

ul. Dolnych Wałów 8a

44-100 Gliwice

www.muzeum.gliwice.pl [1]

Organizatorem Muzeum w Gliwicach jest Miasto Gliwice